๐๐๐๐ ๐๐-๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐ ๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐
Mizo Kristiante hi mahni induh tawk angreng tak, kan kawtkai bรขk chu hmu thiam mumal lo, inhmu lian leh thil ti thei taka inngai kan nih dan a awm a. Kan Kristianna kalphung leh Chanchin แนฌha hril dan te phei hi chu kan duhtawk hlerh hlerh hlein a lang แนญhin. Hnam dang zingah phei chuan ‘Mizo Christianity’ hi kan chhuang hle a ni. A nihna takah chuan chhuan tlak kan nih chhan hi tam tak a awm tlat tih hai rual a ni lo. Chutih rualin panna ruam zau thawkhat tak kan nei a ni tih hriaa kan insiam แนญhat zel a pawimawh ngei ang.
Khawvel hi danglam reng a nih avangin
keini pawh kan danglam zel a. Khawvel boruak chuan min nรชk renga, a inher
rualin min zial tel zel bawk tih kan hriat a va แนญul em. Mi tin rilru leh
nunphung tlem tlemin a danglam hret hret a, khawtlang pawh a danglam lo thei
lo. Chutih rualin rawngbawlna pawh a inher rem a แนญul แนญhin a ni. Kan buh chi kan
hre chiang ang thovin kan thehna tur hmun pawh hriat chian a ngai ang. Chuvangin
tun kum zabi thara khawvel dinhmun min tuam mรชktu boruak hi kan theih
angin i han thlir teh ang u.
1. New Atheism leh a sawhkhawk.
Kum 2001 September 11-a Muslim
firfiak hovin World Trade Center thlawhna hijack-a an sut chhiat vek aแนญang khan
sakhaw thil hmuh tleuna a rawn lian thar em em a. ‘Pathian hi thil awm lo, mawl
lai thurin, inhuatna atan phei chuan hman miah loh tur’ tia แนญhahnemngai taka
sawitu an lo tam ta. Richard Dawkins, Sam Harris, Christopher Hitchens, Daniel
Denneth te hi a lar pawl an ni. แนฌhangthar tam tak an hneh tih a hriat a,
movement angin a kal hial a ni. Hengho hian scientific worldview an chawilar a,
Pathian tel lova แนญhat leh hlim theih a nihzia (Pathian ringtuho hi sual zawka
puh hial) te, Kohhran ngaihnepna te leh Sakhaw
Lehkhabua (Bible, Quran, etc.) a thuziakte awihawm lohzia leh puithuna
atthlak thil a tamzia an sawi nasa hle. แนฌhangthar lehkhathiam an thuziak chhiar
phak mi tam tak an hip a, an hip a nih loh pawhin an tibuai a ni.
Kum 2000 AD hnu lama puitlin hun rawn hmang แนญan, 1980 hnu lama piang te kha ‘Millennials’ tia sawi bik an ni a. An nunphung leh rilru sukthlek pawh X-Generation an tih 1960 chho-a piang te nen khan a danglam viau a ni awm e (Millennials ho hi Y-Generation an ti bawk). Information leh Communication แนญhat zual tak tak tawh hnu, Computer Age-a awm tawh an ni a. Sakhaw lam pawh a ‘affect’ lo thei lo a ni. X-Generation-ho ang lo takin mahni inah an awm tam a, lehkha zir an uar a College rap pha pawh an tam zawk daih an ti. Hnam leh sakhaw thilah an รปte aiin an zau zawk daih a, midangte an pawm theihna a sang. Sakhaw lamah erawh chuan an tlahniam hle thung a. Atheist an tam a, thlarau khawvel a awm ring lo an pung a, hmuh theih piah lam khawvel awm ringho zingah pawh Kristianna hlut bikna hria hi an tlem telh telh a ni.
Hetiang dinhmun aแนญang hian Mizote pawh kan him chuang lo a. Social media-a sawihona chi hrang hrang chhiarin tun hma deuha miten ‘Pathian’, ‘Kohhran’, ‘Bible’ leh ‘Sakhua’ an ngaih ang ngawt chuan mi tam takin an ngai tawh lo tih a chiang hle mai. Mithiam tam takin New Atheism an chhanna te a rawn chhuak ve zel a, an boruak pawh a dai zel dawna ngaih theih a ni ang. Pathian awm ngei zia te phei chu an sawi bo zo miah lo vang. Amaherawhchu, he thilin a hnutchhiah tur chu- Bible thuneihna cho(challenge) te, kohhran zia hmuh fiah tawk loh te, sakhaw dang thurin pawmpui chin neih te, Kristian sakhua hlut bikna hmuh thiam tak loh te, Pathian sawi tel kher lova hringnun hmang nuam leh hmang แนญha theia inngaihna te, a ni dawn a ni.
2. Christian Ethics.
Kohhran thuneihna te, Bible thuneihna kan pawm dan te a danglam hret hret dawn a ni a. Chu chuan ngaihdan inang lo a hrin hmasak tur chu Chhandamna chungchang emaw, Kristian thurin pangngaiah emaw ni lovin Christian Ethics lamah a nih thung a rinawm. Pastor atana hmeichhe ordain leh ordain loh chungchang kan khel mek tawh hi na lehzualin kan khel chho zel ang a. Mahni intihlum (suicide) chungchang pawh hi tunah hian ngaihdan a inang lo nuai tawhin a hriat. Homosexuality (neih inang inkawp) issue hian min deng na ngawt ang. Khawvel media-in a chhanzia leh pawi ti lo tura แนญhangtharte a zirtir nasatzia leh fuih thiamzia hi hrethiam hlawm tak ang i maw? Tunlai film siam thar leh serial-ah reng reng hian mahni anpui kawp hi an awm ngei ngei tih thei zu nia! An tumah an hlawhtling thui hle a ni ang, Gospel Camping tam takah chuan ‘hmeichhia leh hmeichhia’ emaw, ‘mipa leh mipa’ inkawp te hi counselling pek tur an awm fur tawh a ni! Zohnahthlak zinga Pastor fa pakhat meuh pawh mipa aแนญanga hmeichhiaa inlet (sex-change) an awm tawhin an sawi.
Isua Kristaah chauh Chhandamna hi a awm a, chumi bakah chuan mihring tu tan pawh beisei tur a awm lo, tih te hi แนญhangthar ho zingah sawifiah a har telh telh ang. Mi thiam tam tak chu khawpuia sei lian, hnam dang kara lehkha zir puitling, uluk taka Kohhran zirtirna dawng mumal lo, thiamna lama sang viau si, te an ni zel dawn si. แนฌhenkhat in Hindu ho thila kan ngaih mai mai ‘Yoga’ te lo sawimawi chamchi pawl kan awm bawk a. Hetiang a nih mek avang hian Pathian Lehkhabu pawmdan dik leh him kan va mamawh dawn em! ‘Bible-in a sawi a ni’ tia a thuneihna kan pawm fak theih loh chuan thangtharte zawhna kan chhang thiam lo mai ang tih a hlauhawm. Bible hi Pathian Thu a nihzia kan sawifiah theih loh palh (emaw, kan sawi buai deuh a nih chuan) chhanna fumfe kan pe thei lo ang tih a hlauhawm tlat.
3. Thlarau nun dik tawk lo.
Hei hi ringtu chhungkuaa thil hlauhawm tak awm thei a ni. Harhna tih te, Thlarau hnathawh tih te uar luatna hian Pathian Lehkhabu hlam chhiahna leh ngaihhlut tawk lohna a thlen thei tlat. Bible-a Thlarau Thianghlim hnathawh dik tak leh a thu uar ber ber kal kรขnin hlimpui tur zawn lama ramแนญan daih a rah chhuak duh khawp mai. Chu hlim-phurna chuan Bible thuchah fiah tak a hliahkhuh thei tlat mai a, fimkhur a ngai takzet a ni. Bible piah lamah Pathian Thu a awm thu an khukpuiin, inlarna chi hrang hrang leh thlaraua hriatna nia an chhal te pawh kan buaipui ruai mai แนญhin a nih hi. Africa ramah te Kristian number an pun thu ngaihthlak changa kan hlim viau laiin แนญhenkhat chuan ‘Africa ram Kristianna dil mรชl khata zau inchi khata thรปk’ tiin an lo sawi ve mรชk bawk a. Bible thuchah ngaih pawimawh ber a nih loh palhna hmun Kristian nun chu ngaihtuah awm tak a ni ang.
Hei hi Mizo Kristianten kan tuar mek em ni ang? Harhna kan tih lo thleng แนญhin kan lawm em em te hian rah duhawm danglam a chhuah zo lo ta deuh hlawm a ni lo maw? Kan dawn zin ang hu hian kan ramah danglamna kan hmu meuh lo em ni? Kar hnih khat aia rei min chamchilh hleithei lo a ni tawh lo maw? Boruak thar zawn hrim hrimah ringtute kan ramแนญang nge Thlarau Thianghlim hnathawh dik tak Bible-a inziak ang hi kan zawng? Hlim hlut leh boruak neih nata inawi tlei hi kan duhtawk lek fang em ni? Bible, Pathian Thu hi min khawrha min lepse turin kan duh tak tak em? Pathian Lehkhabu-a mi hi zawm zo si lovin ‘thu’ dang kan zawng ruai ta mai em ni dawn zawk le? Bible hi ‘Pathian Thu’ a nihna hi kan inzirtir thar a แนญul hle tawh tih a hriat theih a ni.
Kan ‘Pathian Thu’ rin hian kan ram hmelhmang leh eibar zawnna a khawih pha em? tih hi khawvelin min tehna a ni dawn a. Khawsakna tidanglam zo lo Kristianna kan pawm reng chuan miin an ngaihhlutna a hniam telh telh ang. India rama Kristian tamna state deuhte dinhmun miin an en ang a, chu kan Kristianna chuan engmah sawhkhawk nei bik lo ‘chawm hlawm’ ngai reng leh hnam hnufual anga min ngaih reng chuan kan sakhua leh kan ‘Pathian Thu’ pawmdan te chu duh ve tlak leh pawm nahawmah an ngai mawh ngawt ang. He challenge hi tunlai khawvelah a lian tak meuh a ni tih hriaa kan แนญhan harh a va pawimawh tawh tak em!
Heti hian han sawi ta ila. Mizoten Chanchin แนฌha kan dawn tirh lai kha chuan khawvela ram changkang apiang hi Kristian ram an ni vek tih theih a ni a. Kristian ram ni ve lo te chu ram hnufual an ni tlat. Keini pawhin ram changkang zawk leh hausa zawk aแนญanga an rawn sawi kha chu kan bul hnaia mi rethei leh แนญhuanawp zawk te sawi ai chuan pawm a lo nuam a. Hetah tรช mah ila, khawvel pum huapin kan lian tih kan hre tlat a ni. Tunah chuan khawvel dinhmun a inthlak ta daih mai. Tunhmaa Kristian ram kan tih te kha khawvel changkanna leh nawmchennain a ei zo kan ti thei ang chu, Kristian rama chhiar tlak pawh an ni tawh meuh lo a. Sakhuana an la run tawh lo a ni. United States khu la chak deuh hrรขm hrรขm mah se a tlahniam sawt em em bawk a.
Khawvel ram zinga thawm nei na deuh leh hmasawn chak ber chu China a ni a, chu lah chu official taka ‘Atheist’ ram (40-49% atheist) a lo ni leh zel a, a แนญhenawm Japan pawh 30-39% Pathian awm ring lo an ni. Russia ram lah Kristiana inchhiar 70% lai ni mah se Atheism hnuhma chuti maia reh thei a ni bik si lo. Russian Orthodox Kohhran member zinga mi nuai tam tak chuan Pathian awm an ring chuang lo, tiin Operation World 7th Edition chuan a sawi a ni.
India ramah hian Hindu nationalist party-in chak takin ro an rel a. An tum ber pakhat chu Hindu sakhua แนญhat tawkzia leh ram dang sakhua India ramin a mamawh lohzia pholan a ni. Prime Minister Narendra Modi te, India ram state zinga mihring tamna ber state Uttar Pradesh Chief Minister Yogi Adityanatha te hian inpekna pumhlum nen Hindu taka ram siam แนญhat an tum mek a nih hi. An tum anga an hlawhtling a nih ngat phei chuan แนญhangtharten Kristian nih hlutna an hmu thiam lo telh telh ang a. Kan Chanchin แนฌha hril leh kan hlimpuite hian ‘weight’ an nei lo telh telh dawn a ni thei ang.
Tlangkawmna
Mizo Kristian, Lal Isua ringtu, Kohhran แนญhan zรชlna tur ngaihtuah, Chanchin แนฌha hril vei leh khawtlang hmasawnna ngaihtuah mรชktu tรขn chuan chuan buaipui tur a va tam em! Chawlh hun a awm lo va, inthlahdah theih a ni lo. Beng chhi kar leh mit meng fiah kรขk chunga kan awm a ngaihzia a lang chiang awm e.
*
.jpeg)
Comments
Post a Comment