𝐅𝐀𝐊𝐍𝐀 𝐇𝐋𝐀 𝐑𝐎𝐏𝐔𝐈𝐍𝐀

Sam ziaktu hian Pathian fakna tur hi a duhthawh hlaih hlaih khawp mai. ‘Aw ka nunna, Lalpa chu fak la; Ka kawchhunga awm zawng zawng te u, a hming thianghlim chu fak rawh u’ (Sam 103:1,2) tiin amaha awm zawng zawng chu a au hial a ni. Hei hi Pathian hmu chiangtu tan chuan tih awm reng a ni a. Pathian fakna nun neih hi nun hrisel ber a ni a; nun hlu ber a ni nghal bawk. Pathian fakna chang hretu chu mi fing a ni a, nun awhawm neitu a ni. Chutiang nun chu Kristianten kan induhsaktawn ber leh kan nih dan tura Siamtu duan sa kan hnaih theih dan ber a ni mai awm e. 

Vawiin Pi K Malsawmi Fakna hla phuah thar Music Video tlangzarhnaa Pathian thuchah sawina hun tha tak min pe hi beisei chu sawi loh, suangtuah pawh ka lo suangtuah chhin ngai miah loh a ni a. Pathian thu puan chhuahna hun tha tak min pek avang erawh hi chuan ka lawm takzet thung a ni. ‘Lamlianah leh daiah te feh chhuak la’ tih kha a nia, keini tunlai Pastorte hi chu chuti lam zawng chuan hma kan la mawh riau mai si a. “Thu sawina hun min pek apiangah chuan sawi zel mai tur,” tih hi ka tum dan a ni tawh a ni. 

Kei hi ka bengvar lo khawp mai a. Pi Malsawmi hian hla a lo phuah nual tawh tih te hi ka lo hre ve reng reng lo va. Youtube-ah te ka han zawng leh hnuhnawh a, Pathianin hla tha tak tak a lo pe hlawm a ni tih a chiang hle a, a lawmawm takzet a ni. Pi Malsawmi hian he Manipur rama Pathian mi hman tak tak; an hla hmanga mi tam tak tichaktu leh Pathian inchawimawina hmanraw pawimawh tak tak zingah a tel ve ta tih vawiina kan thiltih hian a nemnghet a ni kan ti thei ang. 

Zohnahthlak tawng danga hla ropui tak tak phuahtute an thahnem a, vawiinah chuan an hming kan lam vek seng lovah ngai ta ila. Zotawngin hla tha tak tak phuahtu Manipur hian kan nei ve nual tawh a. Thangtharten an hlutna te kan phawrh chhuah thiam a pawimawh dawn a ni. Pu Rualzakhuma khan a hun laia hla lar tak “Ka chhandamtu vah bosanin” tih kha a phuah a, sak a hlawh hle thin a nih kha. Kristian Hlabuah pawh seng luh a lo ni tawh hial a ni. 

Pu V Thangzauva pawh khan hla ropui tak tak a phuah nual a ni tih kan hria. “He lei ram mi kan ni lo” tih phei kha chu Saikawt kohhranin kan sa ning thei lo thin kha a ni a. KTP kan tel tirh lai hian kan Secretary, khatih laia Tv Lalthansanga, hla phuah ngat kha kan zir thin a, tha hi kan ti thei em em mai a. Khatiang hlate pawh kha thangtharte hian zawng chhuak se, han sa lar thar se ka ti thin ngawt mai. Pathian pawhin a hman zel ka beisei tlat a ni. 

Pi Malsawmi pawh hi kal zel turin han fuih ve ngial ka duh a. Pathian pawl nasa zel sela, hla tha tak tak a la pe zel ang tih ka ring tlat a ni. Manipur Mizote hian Mizo culture zau zawk tiphuisui tur leh Mizo thlarau nun chawm tur hian tih tur kan nei ve thinin ka ring. Pathian pawhin kan kovah dah chin pawh a nei ngei ang. Thu leh Hlaa mi chhuanawm ber berte he ram atang hian an lo chhuak tawh a ni. 

Pu Lalsangzuala ‘Sudden Muanga’ kaltlanga Zofa chhuan eng emaw zah tihlimtu leh thil tam tak zirtirtu, a kawnga ani tluk tun thlenga la piang lo te pawh kan nei; L. Keivom, thu leh hlaa Zoram Khawvel min fan chhuahpuitu leh Zotawnga thuziak thiam lawr ka tih 3 zinga tel te hi Manipur chhul chhuak vek an ni tih hriat a nuam. Mizo zinga India ram civil chawimawina sang ber dawttu Padma Bushan for ‘Literature and Education’ dawng thei Capt LZ Sailo pawh kha Thingkangphaia khawsa thin a nih kha maw. Tih theih chu kan nei ve a ni tih a chiang e. 

Manipur ramah hian thlarau lam ‘revival’ beisei theih niin ka hria. Harhna kan tih hi mipui khawsakna sang leh nuam tihna hmunah a thleng mawh khawp a. Mipui nun a hrehawm a, nasa taka Lalpa kan auh a, kan thlarau tui a hal hian a thleng duh a ni. Nagaland-ah khuan revival kan tih ang hi Chanchin Tha an dawn (1836) atanga kum 100 vel chu an lo hre ngai miah lo a ni awm e. Mahse 1947 chho atangin Nagaland independence sual boruakin a han tuam tak tak chu revival a thleng zawih zawih mai a ni. 

Manipur ram pawh hi heti khawp hian harsatna kan tawk ta a. Thlarau mite kan tan tak tak a ngai. Pathian au a, kan pawl hnem a ngai a nih hi. Chutah chuan Van Ruahtui chu beisei theih a ni. Thlarau mite an lo chhuak ang a, fakna hla thar pekin an awm ang. Chung zinga mi chu Pi K Malsawmi pawh hi a ni mek a. Mi dang pawh an ni ang. Pathian thu thu a ni. Pathian remruatah hian Manipur ramah harhna dik tak inmung mup mup se ka ti hle mai. I tawngtai zel ang u. 

Hmanni khan thil lawmawm deuh ka tawng a. Chhungkaw thil avangin Delhiah kar thum lai ka zu cham a. Mizo Presbyterian Kohhran leh Delhi Mizo Inkhawmah ka zu inkhawm ve ve a. Delhi Mizo Inkhawmah chuan nu pakhatin lam hma a rawn hruai darh darh a, tunge maw tia ka han en chian chuan Imphal buaiin a um thlak nu pakhat a lo ni a. Delhi Mizo Inkhawmah pawh chuan nu pakhat hi hlim taka lam ka hmu leh a. Ka han en chian chuan Imphal nu dang, Manipur buaiin a um thlak bawk a lo ni. Khawvel thila thlir chuan raltlan an ni mai a, mahse chu vanduaina chuan anmahnia thlarau awm a hliahkhuh zo lo. Mikhual deuhrohna ramah Pathian chawimawi nana lam chhuak hmasa an ni. A ropui ka ti a, Pathianin min theihnghilh ngai lohzia leh amah chawimawi nana min duhzia a lang a ni. 

Pathian chawimawina, amah fakna leh hla hi kal kawp tlat a ni tih kan hria a. Pathianin Zofate zingah hla a hman nasatzia kan hria. Presbyterian Church of India chuan hmanni lawk khan an thurin puan chhuah No VII -ah “Thlarau Thianghlim chuan khawngaihna hna a thawhin thu te, sakramen te, tawngtaina te, hla te a hmang deuh bik thin,” tih kan puang a ni. Tunhma zawng kha chuan ‘thu te, sakramen te, tawngtaina te,’ kan ti chauh a, tunah chuan ‘HLA TE’ tih kan telh belh ta a nih kha. 

Thu leh hla hi lak hran theih lutuk a ni lo va. Amaherawhchu, hlaah chuan thu kha a thluk chungah a rawn chuang ta tlat mai a, a thluk mawinain a rawn inthuam a, a satu aw ngaihno beina a rawn inbel bawk a, a music ri duhawmna a rawn sin bawk nen, kan rilruah awm hle hle thei lovin a thawk kual thin a ni ber mai. Thu chauh chu ni se, beng ah a lo lut ang a, beng lehlama a chhuah leh nghal loh pawhin a thu ngawi hmak mai tur a ni a. Hla a nih tak avang khan kan rilruah a thluk leh music nena tangkawpin a thlawk kual vel a, kan thinlung a su tlang a, kan nun a tidanglam thin a ni. Hetah hian a hlutzia leh pawimawhzia chu a lang chiang mai awm e. 

Tunlai mite hian hriat fuh loh hret kan nei em aw ka ti thin a. Zai leh lam danglamna kan hai tep thin a ni. Zai a hmasa a, chutah lam a ni. Kan phur luatah ‘Lam vek tur’ te kan han ti ngawt a, chu mai bakah kan lam luih luih chuan kan lawm em em a, Thlarau Thianghlim hnathawh Thuthlung Tharin a sawi, Thlaraua khah nihphung a sawi pakhat chu “Fakna hlate, Pathian hlate, thlarau lam hlatea inbe tawnin” (Eph 5:19) tih a ni. ‘Fakna hlate’ a tih hi Thuthlung Hluia Sam te kha niin an ngai a; ‘Pathian hlate’ tih hian khang hun laia Kristianten an sak thin hlate leh ‘Thlarau lam hla’ tih hian Thlarau Thianghlim pek, an dawn thar zel hlate kha a ni ang, an ti. 

Thil mak deuh kan hriat loh fo chu Pentikos nia Thlarau Thianghlim a lo thlen hnu kha chuan ‘lam’ lam hi a lang ta lo a ni awm e. Chuvangin thlarau thilah lam nasat leh nasat loh hi kan tehna tur dik tak a ni ber lovin ka ring thin. Amaherawhchu, hla, hla sak, zai erawh chu a tel chiang a. Kan zai tui lutuk a, kan hlim lutuk a, kan phar chhuah a ngai a, kan taksa kan sawi nawk nawk, kan lam a lo ngai ta a nih leh A ROPUI E. Mahse lam tum vanga zai ni lovin, zai tui vanga lam ni zawk zel ila! Tichuan, kan Pathian a ropui zel ang. 

Sam 103:1 ka chhiar chhuah tak leh Mari hla Luka 1:46-a kan hmuh “Ka nunin Lalpa a chawimawi e” tih hi a inzawm tha hlein ka hre thin a. Zotawng Biblea kan hmuh dan hian Mari thu sawi hi a chapo lek lek emaw tih theih a ni. ‘Ka awm dan, ka khawsak dan hi ka fel em a, Pathian ka chawimawi a ni,” ti zawnga chhiar theih a ni a. Chu chu Mari sawi a ni lo. “Ka nunna bulpui ber hian Pathian a chawimawi a ni,” a tihna a ni. “Ka nunna hnar”, “Ka nih nih ka nih theihna chhan hian Lalpa a fak a ni,” a tihna te pawh a ni ang. Chumi nun chu a va ropui em! Kan chan theuh atan a va tha em! 

Thlarau Thianghlim neitu, a chenchilh leh a kaihhruai te tan hian chutiang nun chu neih theih a ni a. Kan zawn ber leh kan duh ber tur, kan lawmna innghahna ber tur chi a ni. Sam ziaktu angin kan nunna zawng chu Pathian fak turin au ila; Mari ang hian zam hauh lovin kan nunna bulpuiin a buaipui ber leh a chawimawi ber chu Lalpa a ni, i ti theuh ang u. Chutah chuan kan Pathian ropuizia hi kan hmu chiang ber ang a, rah tha a chhuah thin dawn tih a chiang a ni.

(October 2, 2026 Pi K Malsawmi Fakna Hla Phuah Music Video Tlangzarhna Thuchah)