𝐇𝐍𝐀𝐌 𝐈𝐍𝐏𝐔𝐌𝐊𝐇𝐀𝐓 𝐍𝐀𝐍𝐀 𝐙𝐎𝐓𝐀𝐖𝐍𝐆 𝐏𝐀𝐖𝐈𝐌𝐀𝐖𝐇𝐍𝐀

Myanmar leh Manipur ram buaiin Zofate a sawi danglam nasa hle a. Harsatna thuk tak an hmachhawn lai hian Mizoram lam an thlir a. Pem lut chiah lote pawhin rilrua innghahna leh thlamuanpui rukah an nei lo thei lo a ni. Hun harsa an tawng a ni tih hre tlang mah ila Mizo hnam pumpui tan chuan inpumkhatna tura hun tha tak a inher chhuak a lo ni daih a. Vanduaina kara vanneihna lo tla zep theiah hian hnam hmangaihtu kan mithiamten an rilru fip taka an hman a ngai tih a lang a ni. He hun tha hi kan bawh fuh loh vaih chuan kum tam tak hnung tawlh dawrh ang kan ni thei ang a, kan hmachhawn fuh erawh chuan Zofate inpumkhat zawnga hmalakna chu a zuanin a zuang emaw tih tur a ni theiin ka ring.

𝐅𝐢𝐦𝐤𝐡𝐮𝐫 𝐚 𝐧𝐠𝐚𝐢

Tawng chungchangah chuan fimkhur a ngaihzia kan hre theuh ang. Mi hnam bil tawng hman lai ngaihnep leh palzut ngawt chu thil theih loh tluk a ni. A hmangtute kan hloh dawn tih a lang reng mai. Mizo chhungkuaah pawh hnam bil tawng nei an la awm nuk mai a. Hengte pawh hi ram pum leh mi tin hian zah thiam a, a hmangtute pawh tuam hlawm thiam ngai tak a ni. Mizorama chengte hian he thil hi tunhma ai chuan kan thiam telh telh a, thil lawmawm tak a ni. Chutih laiin mahni hnam bil tawng ngainatu leh hmangtute hian Mizo hnam pumpuiin Mizo hnam tawng anga kan pawm tlan leh hman tlanglawn mek Zotawng/Duhlian tawng/Mizo tawng hi a hlutna kan hmuin, kan zah thiam tur a ni bawk ang. Chuti a nih loh chuan hma lam kawng a thim ruih mai tih hre thiam theuh ila.

Thenkhat chuan an hnam bil tawng hi an la lungrun khawp mai a. A tulna kan man pui lo deuhte pawh a ni mai thei e. Hnam chungchangah hi chuan a te zawnga inhrual muk hi thil tul lo tak niin ka hre ve thin a. Mizo ang pawh hian khawvel hmachhawn turin kan la tam tawk lo hrim hrim mai a. Mizo chhungkuaa hnam bil thenkhat hian anmahni tawng theuhte hi eng ang taka nun chhuahpui an tum ni maw? Mizo hnam inpumkhat that lehzual zawk nan kan hlan phal ang em? Mizo hnam bil tesep inhung hran vak vak hi Mizo hnam pumpui tana tha zawk tur nge hnam inpumkhatna tidalau zawk tu tur ni ang le? Hetiang zawhna te hi chhan harsa tak a ni a. Kan rilru puthmang azira chhanna chi hrang hrang awm thei tur pawh a ni.

𝐌𝐢𝐳𝐨 𝐧𝐢𝐡𝐧𝐚 𝐥𝐞𝐡 𝐭𝐚𝐰𝐧𝐠

‘Tawng leh nihna a inzawm reng, tawng a ral chuan hnam a ral a ni’ an ti thin a. Ka chhut ve ngial pawhin a dikna hi ka hrethiam thei ve lo. A hre chiangtuten min zirtir ka la mamawh hret a ni mai thei. Kan tlangval laiin thian tha tak pakhat nen khum khata riak dunin kan inhnial hrep tawh a. Ka ngaihdan ka la sawh sawn lo va, ka thianpa pawh khan a ngaihdan ngai tho kha tunah a la pawm ka ring. Mizo pa chu Mizo tawng thiam lo mah se Mizo a nihna a dal thei chuang dawn em ni? A thisen zamah vai thisen a luang ngawt thei dawn em ni? Mizo zawng zawng hian Sap tawng hmang ta vek ila Sap kan nih phah chuang dawn em ni? Kan hnar ngul a lo seiin kan vun a ngo phah sawt ang maw? Ka ring lem lo.

NEHU-a kan zir laiin Pu Vanlalzawma MP te hovin seminar kan nei a. Japanese hovin Sap ho an tluk loh em avang leh hnam hmakhua ngaih avangin an Japan tawng kha Sap tawnga thlak an tum thu min hrilh a. Ka rilru a tivar hle a ni. Meiji Dynasty lai a ni nghe nghe ta awm e. Vote tlem te avangin an thlak tak loh thu a sawi nghal bawk. Thlak kher a ngai lo pawh a ni ang. Eng pawh ni se, hnam leh tawng a inzawm kher loh dan chu hei hian a tichiang hle. A mipuiten an thatpui zawk dawn phawt chuan eng vangin nge a uiawm ngawt ang le? ‘Silhfen aiin nunna a thupui zawk’ tih ang deuh khan ‘Hnam hmasawnna hi tawng humhim ngawr ngawr aiin a pawimawh zawk’ kan ti mai dawn em ni ang?

𝐋𝐮𝐬𝐞𝐢 𝐥𝐞𝐡 𝐑𝐚𝐥𝐭𝐞 𝐡𝐨 𝐥𝐚𝐤𝐚 𝐳𝐢𝐫 𝐭𝐮𝐫

Mizo hnam hmasawn zelna turin Lusei leh Ralte ho chanchin atanga zir tur hi kan neiin ka hre thin a. Mizo hnam tesep zinga anni hnam nih hian Mizo nihna (identity) -ah engmah harsatna (issue) an nei ngai lo va, tuman engmah an sawi ngai lo va, insawifiah tung tung leh tih tauh bur bur a awm ngai lo a ni tih kan hre theuh. A chhan chu an rilruin an hnam bil te zawk aia lian ‘Mizona-ah’ an in-baptis chian tawh vang a ni. Lusei ho chuan an ‘Lusei’ nihna kalsanin Mizo an ni ta daih a. Tuman “Keini chu ‘Lusei’ kan ni e, Mizona hi kan ta bik deuh a ni,” an tih pung pung kan la hre ngai lo. Nihna (identity) te zawk atangin nihna lian zawk an chan daih avangin a inchhir awm loh em! Tunge lawm lo awm thei ang?

Hetih lai hian Ralte ho chu keimahnia tawng hrang lo nei ve ngat kha kan nia. Eng tin tin emaw ni chu tawng chu hriat tur a awm tawh lo va. Tunlai hian social mediaah mi thenkhat rawn tawng ta zat zat te leh Ralte tawng Thuthlung Tharte pawh mi taima ten an siam ngat te pawh a lo chhuak ta. Hengte hi chu a tui chilh zualte rawn tih mai maiah ka ngai nghe nghe. Tawng thar thawh tumna lam niin a lang lo. Chutih laiin, hman deuh khan hnam bil tawng dang hmangtu pakhat chuan, “Ralte ho pawh in fimkhur lova Mizovin an dawlh zawh vek tawh che u hi,” tiin min elsen vel a. Ngaihdan hi a va inpersan thin ve aw! Ralte ho, keimahni tawng bil hmanga te reuh tea awm tur kha tunah chuan Zotawng hmangin Mizona chu kan ta neih ta daih zawk a. Tumah hian “Mizo tak tak in ni lo deuh,” an tih pawh kan la hre ngai si lo! Chuti ahnekin nihna lian zawk Mizo nihna chu Ralte zawng zawngin kan thatpui a, Mizo hnam pumpui tan a tha bawk a. Tumah an inchhir lo. Tupa sawi dan takah ‘lap’ hlir a ni mai si.

𝐙𝐨𝐭𝐚𝐰𝐧𝐠 𝐡𝐢 𝐌𝐢𝐳𝐨 𝐡𝐧𝐚𝐦 𝐭𝐚𝐧𝐚 𝐏𝐚𝐭𝐡𝐢𝐚𝐧 𝐦𝐚𝐥𝐬𝐚𝐰𝐦𝐧𝐚 𝐚 𝐧𝐢

Zofate hian Pathian malsawmna tam tak kan dawng a, chung zinga pakhat chu Zotawng hmangtu kan tam lawr lak hi a ni. Hei hi kan hlut thiam a ngai a, Zohnathlak hnam bil tu pawhin a pawimawhna kan hriat a ngai a ni. Hei hi kan inpawhna leh kan inzawmna a ni a; inpumkhata hmasawn tlan kan duh chuan Zotawng ngei hi kan chawi nun a ngai dawn a ni mai. Hnam bil tawngte hi han ti vak mah ila, a harsat dan a thuah hnih thuah thum tawh a. He Zotawng hi chuan theihna (potential) thui tak a nei a ni tih kan hria. Kan hnam bil tawng a bo kan hlau va chawi nun zel kan tum a nih pawhin, Zofate hi inpumkhat zel ila kan tih chuan Zotawng hi kan tu leh fate kan thiam tir a ngai tih kan hriat a tul a ni. Theih ang anga kan uar a ngai. Kan hnam bil tawng hian Mizo hnam inpumkhatna engtikah mah a thlen zo dawn si lo va.

Miin lehkhabu te ziak dawn ta se Zohnahthlak tawng bilah hian hlawkna tham a awm ang em? Zai thiam tan Zotawng hla sak thiam leh thiam loh a danglam tam viau em? Chanchinbu siam dawn ta ila hnam bil tawnga siamte hi a hlawk pha ang em le? Khawvel zau zawk thlir chuan Zotawng pawh hi hmangtu kan la tlem hle si a nih hi. A chhunga tawng bil te te kan la buaipui fir fer chuan kan hmasawnna a chak lovang tih a hlauhawm a. Chuvangin a te thei ang ber hi Zotawng ngei hi ni se ka ti. Hnam bil tawng kan lo hmang laklawh a, kan ngaina a nih pawhin Mizo hnam tan Zotawng hi thiam tel ngei i tum theuh zawk teh ang u. Chu chu kan zavaia dam tlanna tura Khuanu ruat a nih ngei kei chuan ka ring tlat a ni.

𝐓𝐥𝐚𝐧𝐠𝐤𝐚𝐰𝐦𝐧𝐚

Hman kum lawk khan Zotawngin lehkhabu ka ziak a. Miten an sawi lar teh hluai loh tehreng nen min duhsaktu an lo thahnem ni ngei tur a nia. A sum zawng pawhin beisei phak lohvin ka thatpui ta tlat mai a. Hnam bil tawng hmang thin pakhat ka hrilh phei chuan a mak ti a chek tlak tlak nghe nghe a ni. Kei pawh ka phurin lehkhabu dang pawh ziah ka la tum ta zel a. He tawngah hian malsawmna a awm niin ka hria. Chuvangin, Mizo thisen kai tawh phawt chuan hnam bil tawng dang kan nal zawk a nih pawhin Zotawng ngat mai hi thiam tel i tum theuh teh ang u. Kan zavai atan hian a tha em em dawn tih a chiang si a.